Świnoujście to nie tylko plaża — położone na 44 wyspach miasto od wieków było ważnym punktem na mapie morskiej i wojskowej historii regionu. Najstarsze wzmianki o osadzie sięgają XII wieku, a kolejne stulecia zostawiły tu ślady w postaci pruskich fortyfikacji, zabytkowych kościołów i jednej z najbardziej charakterystycznych budowli na polskim wybrzeżu – najwyższej latarni morskiej w kraju.
Jeśli planujesz wyjazd do Świnoujścia i zastanawiasz się co — poza plażą — zobaczyć, sprawdź naszą listę siedmiu najciekawszych zabytków miasta i jego najbliższych okolic. Znajdziesz tu zarówno obiekty znane, jak i mniej popularne (ale równie interesujące) miejsca, które świetnie uzupełnią plan zwiedzania.
1. Latarnia morska w Świnoujściu
Zacznijmy od jednego z symboli miasta. Latarnia morska w Świnoujściu, wybudowana w latach 1854-1857 na prawym brzegu rzeki Świny, to najwyższy tego typu obiekt w Polsce (i jeden z najwyższych na świecie) – ma niemal 68 metrów wysokości. Do jej wzniesienia użyto charakterystycznej żółtej cegły, a opływowy kształt budowli nie jest przypadkowy – dzięki niemu mury lepiej znoszą silne wiatry, niosące na dodatek drobinki słonej morskiej wody.
Dla turystów udostępniono taras widokowy latarni (roztacza się z niego wspaniały widok na miasto, port oraz okoliczne wyspy).
UWAGA: wejście na szczyt latarni wiąże się z pokonaniem sporej liczby schodów, warto więc zaplanować jej zwiedzanie na początek dnia, gdy mamy najwięcej energii.
Lokalizacja: ul. Bunkrowa 1, Świnoujście. Dojazd autem nie jest zwykle możliwy (strefa bezpieczeństwa wokół Gazoportu). Do latarni i innych obiektów w tym rejonie można jednak dopłynąć promem firmy Adler. Można też kupić w pakiecie bilet na rejs, zwiedzanie latarni i Fortu Gerharda.
2. Zabytki Świnoujścia: Fort Gerharda
Fort Gerharda to jeden z najlepiej zachowanych pruskich fortów w Polsce i obowiązkowy punkt na trasie każdego, kto interesuje się historią militarną. Budowla pozwala poczuć klimat XIX-wiecznej twierdzy – zachowane korytarze, stanowiska artyleryjskie i pomieszczenia garnizonowe robią wrażenie nawet na osobach, które na co dzień niespecjalnie interesują się wojskowością. Specyficzną atrakcją jest forma zwiedzania fortu: turysta zostaje „wcielony” do pruskiej armii i odbywa skrócone „szkolenie” (w tym musztrę) połączone ze zwiedzaniem, pokazami strzelania z dział itd.
Lokalizacja: ul. Bunkrowa 1, Świnoujście. Dojazd autem nie jest zwykle możliwy (strefa bezpieczeństwa wokół Gazoportu). Do latarni i innych obiektów w tym rejonie można jednak dopłynąć promem firmy Adler. Warto kupić w pakiecie bilet na rejs, zwiedzanie latarni i Fortu Gerharda.
3. Kolejny element fortyfikacji: Fort Anioła
Kilkaset metrów dalej znajduje się Fort Anioła. Już sama jego architektura przykuwa uwagę – architekci inspirowali się rzymskim Zamkiem Świętego Anioła. Fort powstał w latach 1854–1858 jako jeden z trzech pruskich obiektów strzegących wejścia do portu w Świnoujściu. Dziś we wnętrzach można zwiedzić wystawy związane z dziejami fortyfikacji i militarną przeszłość miasta.
Lokalizacja: Świnoujście, ul. Jachtowa. Obiekt znajduje się ok. 6 minut jazdy samochodem (i ok. 20 minut spacerem) od centrum miasta.
4. Zabytki Świnoujścia: Fort Zachodni
Trzeci z fortów wchodzących w skład Twierdzy Świnoujście to Fort Zachodni – obiekt z rozbudowaną infrastrukturą militarną, który przez lata służył pruskiej, (a później niemieckiej) armii. To zdecydowanie największy z zachowanych świnoujskich fortów, oferujący najwięcej przestrzeni do zwiedzania i najbardziej rozbudowaną ekspozycję. Z tego względu polecamy go szczególnie osobom, które mogą poświęcić na wycieczkę tutaj więcej czasu – rozległy teren pozwala naprawdę poczuć skalę dawnych umocnień i wyobrazić sobie, jak funkcjonowała twierdza w czasach jej świetności.
Lokalizacja: ul. Jachtowa 1, dosłownie rzut kamieniem od Fortu Anioła.
5 . Zabytki w Świnoujściu: basen U-Bootów na wyspie Karsibór
Warto wybrać się też nieco dalej – na przykład na wyspę Karsibór, gdzie znajduje się jeden z najbardziej nietypowych zabytków okolic Świnoujścia. Mowa o basenie U-Bootów. Powstał on w 1942 roku jako baza niemieckich okrętów podwodnych, uzbrojonych kutrów i promów wojskowych. Dziś stanowi jedną z ciekawszych atrakcji miasta.
Spacer wśród dawnych nabrzeży i pozostałości po wojskowej infrastrukturze robi wrażenie nie tylko ze względów historycznych, ale też krajobrazowych – rozległe widoki na wodę i dziką przyrodę wyspy tworzą wyjątkowy, trochę surowy klimat. To miejsce dla tych, którzy chcą zobaczyć coś mniej oczywistego niż typowe punkty na turystycznej mapie miasta.
Lokalizacja: okolice ul. Mostowej, zaraz za Mostem Piastowskim. Dojazdem autem zajmie ok. 30 minut, osoby niezmotoryzowane mogą dojechać np. autobusem linii 11 (trasa z Placu Kościelnego do przystanku 1 Maja/Mostowa również pokonywana jest w ok. 30 minut).
6. Zabytki w Świnoujściu: Podziemne Miasto — ściśle tajny punkt dowodzenia (na wypadek wybuchu III Wojny Światowej)
Jeśli fortyfikacje Świnoujścia zrobiły na Tobie wrażenie, koniecznie dodaj do planu zwiedzania jeszcze jedno miejsce – Podziemne Miasto na Wyspie Wolin. To rozległy kompleks bunkrów i łączących je korytarzy, zbudowany przez Niemców w latach 1936–1938 jako Bateria Vineta – system artylerii nabrzeżnej chroniącej wojenną bazę Kriegsmarine w Świnoujściu.
Po zakończeniu II wojny światowej kompleks przejęło Wojsko Polskie, które w latach 60. przekształciło go w zapasowe stanowisko dowodzenia na wypadek konfliktu zbrojnego. Przez dekady miejsce to było ściśle strzeżoną tajemnicą, niedostępną dla postronnych. Dziś obiekt jest w pełni jawny i można go zwiedzać: działa tu filia Muzeum Obrony Wybrzeża. Zobaczyć można m.in. schron maszynowni oraz centrum dowodzenia, przemierzając przy okazji system podziemnych tuneli ukrytych pod nadmorskimi wydmami.
Zwiedzanie odbywa się wyłącznie w grupie z przewodnikiem (opieka wliczona jest w cenę biletu) i trwa około dwóch godzin.
Do Podziemnego Miasta można doecehać m.in. koleją (stacja Świnoujście Przytór znajduje się ok. 200 metrów od wejścia do kompleksu). Dojazd samochodem (z centrum Świnoujścia) zajmie kilkanaście minut.
7. Zabytki okolic Świnoujścia: Grodzisko w Lubinie
Kolejnym miejscem, które warto dodać do trasy zwiedzania, jest Grodzisko w Lubinie – pozostałości wczesnośredniowiecznego słowiańskiego grodu, malowniczo położone na najwyższym wzniesieniu nad Zalewem Szczecińskim (43–52 m n.p.m.), około 15 km od Świnoujścia. Miejsce budowy grodu nie było przypadkowe – pozwalało ono na kotrolowanie ujścia Świny.
Historia budowli sięga aż X-XI wieku – funkcjonował tu wówczas ważny gród obronny, pełniący też prawdopodobnie funkcję siedziby książęcego urzędnika. Badania archeologiczne odsłoniły fundamenty romańskiego kościoła, którego ołtarz – według przekazów kronikarskich – poświecił w 1124 roku Otton z Bambergu, późniejszy święty. Odnaleziono również fundamenty średniowiecznej baszty mieszkalnej z XV–XVI wieku oraz przykościelne cmentarzysko z XII–XIII wieku. Podczas wykopalisk natrafiono też na kolekcję jedenastu monet z różnych epok, wśród których najstarszą jest arabski dirham wybity w Samarkandzie w połowie X wieku.
Dziś na miejscu grodziska urządzono niewielką ekspozycję, prezentującą efekty wykopalisk. Na turystów czeka tu jednak również inna atrakcja – punkt widokowy z panoramą na Zalew Szczeciński, wsteczną deltę Świny i jezioro Wicko Wielkie. Na terenie znajdują się tablice informacyjne w trzech językach oraz mały punkt gastronomiczny, w którym można odpocząć i posilić się po zwiedzaniu.
Lubin znajduje się na Wyspie Wolin, około 30 minut jazdy autem od Świnoujścia. Miejscowość jest niestety niewielka i dojazd do niej komunikacją publiczną może stanowić spory problem (może być konieczna przesiadka w Międzyzdrojach).
Bonus: Wolin – miasto Słowian i Wikingów (na dłuższą wycieczkę)
Kolejnym punktem na mapie historycznych atrakcji okolic Świnoujścia jest miasteczko Wolin. Początki słowiańskiego osadnictwa na tym terenie sięgają VIII wieku. We wczesnym tutejsza średniowieczu osada przerodziła się w potężny, wielokulturowy ośrodek handlowy, kojarzony przez badaczy z legendarnym miastem Wineta lub wikińskim Jomsborgiem.
Najbardziej znanym miejscem kultywującym te tradycje jest skansen Centrum Słowian i Wikingów – rekonstrukcja wczesnośredniowiecznej osady z blisko trzydziestoma chatami. Centrum organizuje też pokazy z zakresu dawnych rzemiosł. Dzieci (i nie tylko) mają możliwość spróbowania swoich sił np. w łucznictwie czy garncarstwie Nie jest to oczywiście zabytek w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale świetnie popularyzuje miejscową historię.
Raz w roku, zwykle w sierpniu, odbywa się tu też Festiwal Słowian i Wikingów, przyciągający rekonstruktorów z całej Europy.
Warto też zobaczyć:
- gotycką kolegiatę pw. św. Mikołaja Biskupa w centrum miasta – to jeden z ładniejszych przykładów średniowiecznej architektury sakralnej w regionie;
- Muzeum Regionalne w Wolinie, prezentujące m.in. efekty prowadzonych w miasteczku wykopalisk.
Opcją dla najbardziej zagorzałych miłośników historii jest Wzgórze Wisielców (rezerwat archeologiczny, obejmujący cmentarzysko kurhanowe z IX–XI wieku): obiekt jest niezwykle cenny z historycznego punktu widzenia, ale niezbyt widowiskowy i raczej nie zainteresuje przeciętnego turysty. Na dodatek znajduje się w sporej odległości od centrum miasta.
Ze Świnoujścia do Wolina kursują regularne pociągi, więc dojazd (nawet bez auta) nie jest specjalnie trudny. Czas dojazdu samochodem wynosi ok. 30 minut.
A Wy? Byliście już w którymś z tych miejsc, a może znacie inne, równie ciekawe zabytki w Świnoujściu i okolicach, o których nie wspomnieliśmy? Dajcie znać w komentarzach – chętnie uzupełnimy listę o Wasze odkrycia!